O projekcie

Lingua receptiva czy lingua franca? Praktyki językowe na pograniczu polsko-czeskim w obliczu dominacji angielszczyzny (ujęcie ekolingwistyczne)

Projekt badawczy „Lingua receptiva czy lingua franca? Praktyki językowe na pograniczu polsko-czeskim w obliczu dominacji angielszczyzny (ujęcie ekolingwistyczne)” finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (nr rej. 2017/26/E/HS2/00039).

Research project “Lingua receptiva or lingua franca? The linguistic practices in the borderland area between Poland and the Czech Republic in the face of English language domination (ecolinguistic approach)” financed by National Science Centre, Poland (agreement no. 2017/26/E/HS2/00039).

Hipoteza badawcza

Na ilość i jakość polsko-czeskich kontaktów językowych ma współcześnie wpływ kilka skomplikowanych zjawisk, które decydują w dużym stopniu o kształcie rzeczywistości społecznej w Czechach i w Polsce. Najkrócej rzecz ujmując: od 1989 roku słabnie poczucie więzi oparte na wspólnej tożsamości słowiańskiej; w siłę rośnie z kolei tożsamość narodowa. Jednakże lojalność wobec języka narodowego, traktowanego przez wieki w obu krajach jako podstawowy nośnik tożsamości wspólnotowej, nie jest już dziś tak obligatoryjna.
Na sytuację języków narodowych nakładają się dodatkowo ogólniejsze ekonomiczne i polityczne procesy globalizacyjne, migracje ludności (co dotyczy bardziej Polaków niż Czechów), członkostwo w Unii Europejskiej, rewolucja technologiczna itd. Sprzyjają one uczestnictwu w ponadnarodowej wspólnocie komunikacyjnej, ale także zmieniają pejzaż kulturowy krajów Europy Środkowej, modyfikując lokalnie wykształcone i utrwalone wzorce komunikacji międzyjęzykowej.

Research hypothesis

The quantity and quality of Polish-Czech linguistic contacts are a subject to a number of complex phenomena and processes that to a large degree determine the shape of social reality in the Czech Republic and Poland and influence the dynamically changing national identity. In summary: since 1989, that is the moment, where for both countries the iron curtain was lifted, there has been a weakening of the sense of connection based on shared Slavic identity, which was emphasised during the previous era; nowadays, one observes the growth of the notion of national identity as based on the values such as ethnicity, territory, language and culture as well as history (the memory of things past, traditions) and religion (when it comes to Poland). Although language has been for ages treated in both countries as the basic medium of tradition, culture or national character, loyalty to the language is not considered obligatory today.
The situation of national languages interferes with more general economic and political globalisation processes, the fact that both countries belong to the EU, migrations (which is more pronounced in Poland than in the Czech Republic), technological revolution, etc. These enable one to participate in a supra-national communication community, but also change the cultural landscape of the Central European countries modifying the specific, locally formed patterns of interlinguistic communication.

Cel badań i metodologia

Celem projektu jest prześledzenie tych zmian w toku badań socjolingwistycznych ujawniających preferencje dotyczące wyboru języka komunikacji na pograniczu oraz eksperymentów psycholingwistycznych nad recepcją mowy sąsiada. Badania są ujęte w szerokiej ramie ekolingwistyki, pozwalającej obserwować ekosystem języków zarówno w uwikłaniu zewnętrznym, jak i w żywiole semikomunikacyjnym (języki w interakcji). Mają umożliwić zdiagnozowanie współczesnej sytuacji językowej na polsko-czeskim pograniczu oraz wyprowadzenie wniosków dotyczących dynamiki zmian: to, czy kontakty na pograniczu zdominuje wariant lingua franca w wersji angielskiej (ELF), czy lingua receptiva oparta na językach narodowych (LaRa), zależy od stopnia ekspansji procesów globalizacyjnych oraz trwałości i atrakcyjności lokalnych praktyk językowych wypracowanych w wielowiekowym obcowaniu. Możliwy jest też wariant zglokalizowany – multilingua franca.

Research project objectives and methodology

The aim of the project is to trace these changes in the course of sociolinguistic analysis focusing on the language preferences related to communication variant in the border area and the psycholinguistic experiments on the reception of neighbour’s language. The research will be conducted within the broad framework of ecolinguistics as a holistic research approach using the conceptual and analytical tools allowing one to observe the language ecosystem both in terms of external relations, and in terms of its semicommunication-related aspects (languages in interaction). Such research will allow a diagnosis of contemporary linguistic situation of the borderland area between Poland and the Czech Republic and help one to draw conclusions with regard to their expected dynamics: their domination by either English as lingua franca (ELF) or lingua receptiva (LaRa based on national languages) depends on the level of expansion of globalisation processes and the strength and attractiveness of local linguistic practices resulting from sharing similar location over the period of many centuries. A glocalised variant of multilingua franca, characteristic for the communication in a multicultural environment of globalised cities, is also possible.

Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki

Obszar poddany badaniu stanowi odcinek polsko-czeskiego pogranicza typowy pod względem natężenia i charakteru kontaktów językowych. Nie był on dotąd obiektem badań w zakresie lingwistyki kontaktu; problem rywalizacji czy współistnienia komunikacji za pomocą ELF i LaRa także nie był do tej pory rozpatrywany. Tymczasem obserwacja tych zmian in statu nascendi, ukazanie ich złożoności, a przede wszystkim poparta dowodami diagnoza aktualnej sytuacji językowej jest ważna z co najmniej dwóch powodów: ponieważ może stać się podstawą kształtowania realnej i dostosowanej do specyfiki pogranicza (nieopartej na uprzedzeniach czy deklaracjach) polityki językowej wspierającej języki narodowe na tym terenie, a po drugie – ponieważ może wskazać rozwiązania glottodydaktyczne wyzyskujące zalety komunikacji receptywnej oraz ułatwiające przyswajanie języka pokrewnego. Badania czesko-polskich kontaktów językowych w kontekście LaRa pozwolą także włączyć się w nurt badań nad multilingwizmem receptywnym, w którym nie znalazły dotąd reprezentacji.

Expected impact of the research project on the development of science

The analysed borderland area can be said to be typical in terms of quantity and character of linguistic interactions. It has not been so far an object of analysis in terms of contact linguistics; also the problem of competition between or coexistence of ELF and LaRa communication variants has not been analysed. Yet, observing these changes in statu nascendi, showing their complexity, and predominantly evidence-based diagnosis of the current linguistic situation on the borderland area between the Czech Republic and Poland is important for at least two reasons: it can form a basis of practical and customised (not based on prejudices or declarations) linguistic policy supporting national languages in the area, and secondly – as it can point to the glottodidactic solutions for acquiring a similar language and expand the awareness of the popular use of techniques enabling communication in multilingual interactions in a borderland. The research on Czech and Polish linguistic contacts in the context of LaRa will also enable one to connect to the research on receptive multilingualism, an approach that has been so far neglected in that context.